Ένα σπίτι περνά από τον γονιό στο παιδί. Οι σχέσεις αργότερα χαλάνε και ακούγεται η φράση «εγώ σου το έδωσα, εγώ θα στο πάρω πίσω». Νομικά, όμως, τα πράγματα δεν λειτουργούν τόσο απλά.
Η μεταβίβαση ενός ακινήτου με δωρεά είναι συνηθισμένη μέσα στην ελληνική οικογένεια. Συχνά γίνεται με την πεποίθηση ότι η οικογενειακή σχέση θα παραμείνει όπως ήταν τη στιγμή της υπογραφής του συμβολαίου. Η ζωή, βέβαια, έχει την κακή συνήθεια να μη διαβάζει τα συμβόλαια.
Έτσι, δεν είναι σπάνιο μετά από χρόνια οι σχέσεις δωρητή και δωρεοδόχου να διαρραγούν και να τίθεται το ερώτημα: μπορεί εκείνος που δώρισε το ακίνητο να το πάρει πίσω;
Η αφετηρία είναι σαφής: η δωρεά δεν ανακαλείται επειδή ο δωρητής μετάνιωσε. Ούτε επειδή άλλαξαν οι οικογενειακές σχέσεις, ούτε επειδή υπήρξε ένας καβγάς, ούτε επειδή ο δωρεοδόχος δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που είχε ο δωρητής όταν του μεταβίβασε το ακίνητο.
Υπάρχει, όμως, μία σημαντική εξαίρεση.
Η ανάκληση λόγω αχαριστίας
Σύμφωνα με το άρθρο 505 του Αστικού Κώδικα, ο δωρητής έχει δικαίωμα να ανακαλέσει τη δωρεά, εάν ο δωρεοδόχος φάνηκε με βαρύ παράπτωμά του αχάριστος απέναντι στον ίδιο τον δωρητή, στον σύζυγό του ή σε στενό συγγενή του.
Η λέξη «βαρύ» έχει εδώ ιδιαίτερη σημασία.
Η νομική έννοια της αχαριστίας δεν ταυτίζεται με την καθημερινή. Δεν αρκεί, συνεπώς, ένας γονιός να αισθάνεται ότι το παιδί του τον απογοήτευσε ή ότι «δεν του φέρθηκε όπως έπρεπε».
Το δικαστήριο εξετάζει τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τη βαρύτητα και την υπαιτιότητα της συμπεριφοράς, τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώθηκε, αλλά και συνολικά τη σχέση μεταξύ δωρητή και δωρεοδόχου.
Η νομολογία έχει αντιμετωπίσει, μεταξύ άλλων, περιπτώσεις σοβαρής και αδικαιολόγητης αδιαφορίας προς ηλικιωμένο ή ασθενή δωρητή, όταν αυτός είχε πραγματική ανάγκη φροντίδας, οικονομικής βοήθειας ή ψυχολογικής υποστήριξης. Και πάλι, όμως, δεν υπάρχει ένας μηχανικός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο κάθε διακοπή των οικογενειακών σχέσεων ισοδυναμεί με αχαριστία.
Άλλο ο οικογενειακός καβγάς και άλλο το «βαρύ παράπτωμα» του άρθρου 505 ΑΚ.
Δεν αρκεί να πεις «παίρνω πίσω τη δωρεά»
Η ανάκληση γίνεται με δήλωση προς τον δωρεοδόχο και πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένα περιστατικά. Δεν αρκεί, επομένως, μια γενική διατύπωση του τύπου «υπήρξες αχάριστος απέναντί μου».
Εφόσον τα περιστατικά αμφισβητηθούν, η υπόθεση μπορεί να καταλήξει ενώπιον του δικαστηρίου, όπου θα πρέπει να αποδειχθεί τόσο η συμπεριφορά που επικαλείται ο δωρητής όσο και η βαρύτητά της.
Υπάρχει, μάλιστα, και ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται: ο χρόνος.
Το άρθρο 510 ΑΚ προβλέπει ότι η ανάκληση αποκλείεται εάν περάσει ένα έτος από τότε που ο δωρητής πληροφορήθηκε τον λόγο της ανάκλησης.
Επομένως, σε μια τέτοια υπόθεση δεν μας ενδιαφέρει μόνο τι συνέβη, αλλά και πότε συνέβη και πότε το πληροφορήθηκε ο δωρητής.
Δωρεά και γονική παροχή δεν είναι το ίδιο
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη πρακτική παγίδα.
Πολλοί χρησιμοποιούν στην καθημερινή γλώσσα τη φράση «μου έγραψε ο πατέρας μου το σπίτι» ή «μου το έκανε δωρεά», ενώ το συμβόλαιο που έχει πραγματικά υπογραφεί αφορά γονική παροχή.
Η διάκριση δεν είναι τυπική.
Στη γονική παροχή τίθεται και το άρθρο 1509 ΑΚ. Για να εφαρμοστούν οι διατάξεις περί ανάκλησης δωρεάς πρέπει να εξεταστεί εάν και σε ποιο βαθμό η συγκεκριμένη γονική παροχή υπερέβαινε το μέτρο που επέβαλλαν οι περιστάσεις, ώστε κατά το αντίστοιχο μέρος να θεωρείται δωρεά.
Γι’ αυτό, όταν κάποιος λέει στον δικηγόρο του:
«Έγραψα το σπίτι στο παιδί μου και τώρα θέλω να το πάρω πίσω», η πρώτη ερώτηση δεν πρέπει να είναι «τι σας έκανε;».
Πρέπει να είναι:
«Τι ακριβώς γράφει το συμβόλαιο;»
Ακολουθούν τρία ακόμη κρίσιμα ερωτήματα: ποια συγκεκριμένα περιστατικά επικαλείται ο δωρητής, με ποια στοιχεία μπορούν να αποδειχθούν και πότε πληροφορήθηκε ο δωρητής αυτά τα περιστατικά.
Το συμπέρασμα είναι ότι η δωρεά δεν είναι δανεικό, αλλά ούτε και η έννομη τάξη αφήνει τον δωρητή απροστάτευτο απέναντι σε πραγματικά βαριά συμπεριφορά αχαριστίας.
Στις οικογενειακές περιουσιακές σχέσεις, λοιπόν, η απόσταση από το «παιδί μου, δικό σου είναι» μέχρι το «θα τα πούμε στα δικαστήρια» μπορεί να αποδειχθεί μικρότερη απ’ όσο φανταζόμαστε.
Και κάπου ανάμεσα στις δύο φράσεις βρίσκεται, όπως συνήθως, ο Αστικός Κώδικας.
Γιάννης Καϊντάσης
Δικηγόρος
Ψηφιακές λύσεις, εφαρμογές και έξυπνα εργαλεία από το Konnecta.gr
Δείτε το Konnecta.gr →